{"id":194,"date":"2026-06-03T18:20:00","date_gmt":"2026-06-03T11:20:00","guid":{"rendered":"https:\/\/novalinkphili.com\/index.php\/2026\/06\/03\/borneo\/"},"modified":"2026-06-03T18:20:00","modified_gmt":"2026-06-03T11:20:00","slug":"borneo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/novalinkphili.com\/index.php\/2026\/06\/03\/borneo\/","title":{"rendered":"borneo"},"content":{"rendered":"<p>= Borneo \u2013 H\u00f2n \u0110\u1ea3o L\u1edbn Th\u1ee9 Ba Th\u1ebf Gi\u1edbi V\u00e0 Th\u1ebf V\u1eadn H\u1ed9i B\u00f3ng \u0110\u00e1 =<\/p>\n<p>== Gi\u1edbi thi\u1ec7u v\u1ec1 Borneo \u2013 H\u00f2n \u0110\u1ea3o C\u1ee7a Nh\u1eefng K\u1ef3 Quan ==<\/p>\n<p>Borneo l\u00e0 h\u00f2n \u0111\u1ea3o l\u1edbn th\u1ee9 ba tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi v\u1edbi di\u1ec7n t\u00edch kho\u1ea3ng 748.000 km vu\u00f4ng, n\u1eb1m \u1edf trung t\u00e2m qu\u1ea7n \u0111\u1ea3o M\u00e3 Lai thu\u1ed9c \u0110\u00f4ng Nam \u00c1. \u0110\u1ea3o \u0111\u01b0\u1ee3c chia cho ba qu\u1ed1c gia: Malaysia v\u1edbi hai bang Sabah v\u00e0 Sarawak chi\u1ebfm ph\u1ea7n ph\u00eda b\u1eafc v\u00e0 \u0111\u00f4ng b\u1eafc, BruneiDarussalam n\u1eb1m tr\u00ean b\u1edd bi\u1ec3n ph\u00eda b\u1eafc, v\u00e0 Indonesia v\u1edbi t\u1ec9nh Kalimantan chi\u1ebfm ph\u1ea7n l\u1edbn nh\u1ea5t ph\u00eda nam. Borneo n\u1ed5i ti\u1ebfng v\u1edbi h\u1ec7 sinh th\u00e1i r\u1eebng nhi\u1ec7t \u0111\u1edbi v\u00f4 c\u00f9ng phong ph\u00fa, n\u01a1i sinh s\u1ed1ng c\u1ee7a lo\u00e0i orangutan t\u00ean mi\u1ec1n Borneo \u2013 m\u1ed9t trong nh\u1eefng lo\u00e0i linh tr\u01b0\u1edfng th\u00f4ng minh nh\u1ea5t h\u00e0nh tinh. Th\u1ebf v\u1eadn h\u1ed9i B\u00f3ng \u0111\u00e1 2026 \u0111ang thu h\u00fat s\u1ef1 quan t\u00e2m c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi h\u00e2m m\u1ed9 tr\u00ean kh\u1eafp th\u1ebf gi\u1edbi, trong \u0111\u00f3 c\u00f3 h\u00e0ng tri\u1ec7u c\u1ed5 \u0111\u1ed9ng vi\u00ean \u0111\u1ebfn t\u1eeb khu v\u1ef1c Borneo v\u00e0 c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng ng\u01b0\u1eddi Borneo di c\u01b0 t\u1ea1i c\u00e1c qu\u1ed1c gia \u0111\u0103ng cai.<\/p>\n<p>== V\u1ecb Tr\u00ed \u0110\u1ecba L\u00fd \u0110\u1ed9c \u0110\u00e1o C\u1ee7a Borneo ==<\/p>\n<p>Borneo t\u1ecda l\u1ea1c ngay tr\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng x\u00edch \u0111\u1ea1o, c\u00f3 v\u0129 \u0111\u1ed9 t\u1eeb 7\u00b0B \u0111\u1ebfn 1\u00b0N v\u00e0 kinh \u0111\u1ed9 t\u1eeb 108\u00b0\u0110 \u0111\u1ebfn 119\u00b0\u0110. \u0110\u1ea3o \u0111\u01b0\u1ee3c bao b\u1ecdc b\u1edfi Bi\u1ec3n \u0110\u00f4ng \u1edf ph\u00eda t\u00e2y b\u1eafc, bi\u1ec3n Sulu \u1edf ph\u00eda b\u1eafc, bi\u1ec3n Celebes \u1edf ph\u00eda \u0111\u00f4ng nam v\u00e0 bi\u1ec3n Java \u1edf ph\u00eda nam. Borneo ti\u1ebfp gi\u00e1p v\u1edbi Philippines v\u00e0 \u0111\u1ea3o Sulawesi c\u1ee7a Indonesia qua c\u00e1c v\u00f9ng bi\u1ec3n xung quanh. V\u1ecb tr\u00ed chi\u1ebfn l\u01b0\u1ee3c n\u00e0y \u0111\u00e3 bi\u1ebfn Borneo th\u00e0nh m\u1ed9t \u0111i\u1ec3m giao thoa v\u0103n h\u00f3a quan tr\u1ecdng gi\u1eefa c\u00e1c n\u1ec1n v\u0103n minh \u00c1 \u0110\u00f4ng v\u00e0 Nam \u00c1 qua nhi\u1ec1u th\u1ebf k\u1ef7. Trong b\u1ed1i c\u1ea3nh World Cup 2026, Borneo c\u00f3 v\u1ecb tr\u00ed \u0111\u1ecba l\u00fd thu\u1eadn l\u1ee3i \u0111\u1ec3 k\u1ebft n\u1ed1i v\u1edbi c\u00e1c trung t\u00e2m b\u00f3ng \u0111\u00e1 l\u1edbn \u1edf \u0110\u00f4ng Nam \u00c1, n\u01a1i c\u00f3 nhi\u1ec1u c\u1ea7u th\u1ee7 g\u1ed1c Borneo \u0111ang thi \u0111\u1ea5u \u1edf c\u00e1c gi\u1ea3i \u0111\u1ea5u qu\u1ed1c t\u1ebf.<\/p>\n<p>== C\u00e1c V\u00f9ng L\u00e3nh Th\u1ed5 Tr\u00ean \u0110\u1ea3o Borneo ==<\/p>\n<p>Ph\u1ea7n l\u00e3nh th\u1ed5 Malaysia tr\u00ean Borneo bao g\u1ed3m bang Sabah v\u1edbi th\u1ee7 ph\u1ee7 Kota Kinabalu \u1edf ph\u00eda \u0111\u00f4ng b\u1eafc v\u00e0 bang Sarawak v\u1edbi th\u1ee7 ph\u1ee7 Kuching \u1edf ph\u00eda t\u00e2y b\u1eafc. BruneiDarussalam l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng qu\u1ed1c gia nh\u1ecf nh\u1ea5t th\u1ebf gi\u1edbi nh\u01b0ng s\u1edf h\u1eefu ngu\u1ed3n t\u00e0i nguy\u00ean d\u1ea7u m\u1ecf phong ph\u00fa, n\u1eb1m g\u1ecdn tr\u00ean b\u1edd bi\u1ec3n ph\u00eda b\u1eafc Borneo. Ph\u1ea7n l\u00e3nh th\u1ed5 thu\u1ed9c Indonesia \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 Kalimantan, \u0111\u01b0\u1ee3c chia th\u00e0nh b\u1ed1n t\u1ec9nh: Kalimantan Utara, Kalimantan Timur, Kalimantan Tengah v\u00e0 Kalimantan Selatan. S\u1ef1 \u0111a d\u1ea1ng v\u1ec1 l\u00e3nh th\u1ed5 v\u00e0 h\u00e0nh ch\u00ednh \u0111\u00e3 t\u1ea1o n\u00ean m\u1ed9t Borneo v\u1edbi nhi\u1ec1u n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a, ng\u00f4n ng\u1eef v\u00e0 truy\u1ec1n th\u1ed1ng b\u00f3ng \u0111\u00e1 kh\u00e1c nhau. World Cup 2026 v\u1edbi h\u1ec7 th\u1ed1ng \u0111\u0103ng cai r\u1ed9ng kh\u1eafp B\u1eafc M\u1ef9 \u0111ang m\u1edf ra c\u01a1 h\u1ed9i \u0111\u1ec3 ng\u01b0\u1eddi h\u00e2m m\u1ed9 t\u1eeb t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c v\u00f9ng l\u00e3nh th\u1ed5 c\u1ee7a Borneo c\u00f9ng h\u01b0\u1edbng v\u1ec1 s\u1ef1 ki\u1ec7n th\u1ec3 thao l\u1edbn nh\u1ea5t h\u00e0nh tinh.<\/p>\n<p>== H\u1ec7 Sinh Th\u00e1i \u0110\u1eb7c Tr\u01b0ng C\u1ee7a Borneo ==<\/p>\n<p>Borneo \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ec7nh danh l\u00e0 &#8220;Ph\u1ed5i Xanh C\u1ee7a Th\u1ebf Gi\u1edbi&#8221; nh\u1edd h\u1ec7 sinh th\u00e1i r\u1eebng nhi\u1ec7t \u0111\u1edbi nguy\u00ean sinh v\u1edbi h\u00e0ng ngh\u00ecn lo\u00e0i \u0111\u1ed9ng th\u1ef1c v\u1eadt \u0111\u1eb7c h\u1eefu. R\u1eebng nhi\u1ec7t \u0111\u1edbi Borneo c\u00f3 \u0111\u1ed9 cao \u0111a d\u1ea1ng t\u1eeb m\u1ef1c n\u01b0\u1edbc bi\u1ec3n cho \u0111\u1ebfn \u0111\u1ec9nh n\u00fai Kinabalu v\u1edbi \u0111\u1ed9 cao 4.095 m\u00e9t \u2013 ng\u1ecdn n\u00fai cao nh\u1ea5t Malaysia. N\u01a1i \u0111\u00e2y l\u00e0 sinh s\u1ed1ng c\u1ee7a ba lo\u00e0i orangutan l\u1edbn: orangutan Sumatra, orangutan Borneo v\u00e0 tinh tinhBORNEAN (Pongo pygmaeus) ch\u1ec9 c\u00f3 \u1edf Borneo. C\u00e1c c\u00f4ng vi\u00ean qu\u1ed1c gia n\u1ed5i ti\u1ebfng nh\u01b0 C\u00f4ng vi\u00ean Qu\u1ed1c gia Kinabalu, V\u01b0\u1eddn Qu\u1ed1c gia Mulu v\u00e0 Khao Yai \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c UNESCO c\u00f4ng nh\u1eadn l\u00e0 Di s\u1ea3n Th\u1ebf gi\u1edbi. Trong m\u00f9a World Cup 2026, c\u00e1c t\u1ed5 ch\u1ee9c b\u1ea3o t\u1ed3n Borneo c\u00f3 th\u1ec3 t\u1eadn d\u1ee5ng s\u1ee9c h\u00fat c\u1ee7a s\u1ef1 ki\u1ec7n th\u1ec3 thao \u0111\u1ec3 truy\u1ec1n t\u1ea3i th\u00f4ng \u0111i\u1ec7p b\u1ea3o v\u1ec7 m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng \u0111\u1ebfn h\u00e0ng t\u1ef7 kh\u00e1n gi\u1ea3 to\u00e0n c\u1ea7u.<\/p>\n<p>== Kinh T\u1ebf V\u00e0 X\u00e3 H\u1ed9i C\u1ee7a Borneo ==<\/p>\n<p>Kinh t\u1ebf Borneo d\u1ef1a ch\u1ee7 y\u1ebfu v\u00e0o ba tr\u1ee5 c\u1ed9t: khai th\u00e1c d\u1ea7u kh\u00ed, n\u00f4ng nghi\u1ec7p nhi\u1ec7t \u0111\u1edbi v\u00e0 du l\u1ecbch sinh th\u00e1i. BruneiDarussalam l\u00e0 qu\u1ed1c gia c\u00f3 thu nh\u1eadp b\u00ecnh qu\u00e2n \u0111\u1ea7u ng\u01b0\u1eddi cao nh\u1ea5t khu v\u1ef1c \u0110\u00f4ng Nam \u00c1 nh\u1edd tr\u1eef l\u01b0\u1ee3ng d\u1ea7u m\u1ecf v\u00e0 kh\u00ed \u0111\u1ed1t t\u1ef1 nhi\u00ean kh\u1ed5ng l\u1ed3. Malaysia v\u1edbi Sabah v\u00e0 Sarawak l\u00e0 hai bang c\u00f3 GDP b\u00ecnh qu\u00e2n \u0111\u1ea7u ng\u01b0\u1eddi cao h\u01a1n m\u1ee9c trung b\u00ecnh c\u1ee7a Malaysia nh\u1edd xu\u1ea5t kh\u1ea9u g\u1ed7, d\u1ea7u c\u1ecd v\u00e0 kh\u00ed t\u1ef1 nhi\u00ean h\u00f3a l\u1ecfng (LNG). Kalimantan c\u1ee7a Indonesia \u0111ang tr\u00ean \u0111\u00e0 ph\u00e1t tri\u1ec3n v\u1edbi nhi\u1ec1u d\u1ef1 \u00e1n khai th\u00e1c kho\u00e1ng s\u1ea3n v\u00e0 n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng t\u00e1i t\u1ea1o. B\u00f3ng \u0111\u00e1 \u0111\u00f3ng vai tr\u00f2 kinh t\u1ebf ng\u00e0y c\u00e0ng quan tr\u1ecdng khi c\u00e1c gi\u1ea3i \u0111\u1ea5u chuy\u00ean nghi\u1ec7p thu h\u00fat \u0111\u1ea7u t\u01b0 v\u00e0 t\u1ea1o vi\u1ec7c l\u00e0m cho h\u00e0ng tri\u1ec7u ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n. World Cup 2026 v\u1edbi s\u1ee9c h\u00fat to\u00e0n c\u1ea7u c\u00f3 th\u1ec3 th\u00fac \u0111\u1ea9y \u0111\u1ea7u t\u01b0 v\u00e0o c\u01a1 s\u1edf h\u1ea1 t\u1ea7ng th\u1ec3 thao t\u1ea1i c\u00e1c th\u00e0nh ph\u1ed1 l\u1edbn c\u1ee7a Borneo.<\/p>\n<p>== B\u00f3ng \u0110\u00e1 T\u1ea1i Borneo \u2013 L\u1ecbch S\u1eed V\u00e0 Truy\u1ec1n Th\u1ed1ng ==<\/p>\n<p>B\u00f3ng \u0111\u00e1 \u0111\u00e3 c\u00f3 m\u1eb7t tr\u00ean \u0111\u1ea3o Borneo t\u1eeb th\u1eddi thu\u1ed9c \u0111\u1ecba Anh v\u00e0 H\u00e0 Lan v\u00e0o cu\u1ed1i th\u1ebf k\u1ef7 19 v\u00e0 \u0111\u1ea7u th\u1ebf k\u1ef7 20, \u0111\u01b0\u1ee3c mang \u0111\u1ebfn b\u1edfi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi l\u00ednh v\u00e0 th\u01b0\u01a1ng nh\u00e2n ch\u00e2u \u00c2u. C\u00e1c c\u00e2u l\u1ea1c b\u1ed9 b\u00f3ng \u0111\u00e1 \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e0nh l\u1eadp t\u1ea1i Kuching v\u00e0 Kota Kinabalu v\u00e0o nh\u1eefng n\u0103m 1920, \u0111\u00e1nh d\u1ea5u s\u1ef1 kh\u1edfi \u0111\u1ea7u c\u1ee7a m\u1ed9t n\u1ec1n b\u00f3ng \u0111\u00e1 \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea7y b\u1ea3n s\u1eafc. Tr\u1eadn derby gi\u1eefa Sarawak FA v\u00e0 Sabah FA \u2013 th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 &#8220;Tr\u1eadn Derby Borneo&#8221; \u2013 l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng tr\u1eadn \u0111\u1ea5u \u0111\u01b0\u1ee3c mong \u0111\u1ee3i nh\u1ea5t trong l\u1ecbch s\u1eed b\u00f3ng \u0111\u00e1 Malaysia. T\u1ea1i Brunei, Brunei DPMM FC t\u1eebng thi \u0111\u1ea5u t\u1ea1i Singapore Premier League v\u00e0 gi\u00e0nh ch\u1ee9c v\u00f4 \u0111\u1ecbch v\u00e0o n\u0103m 2012. Trong b\u1ed1i c\u1ea3nh World Cup 2026, truy\u1ec1n th\u1ed1ng b\u00f3ng \u0111\u00e1 l\u00e2u \u0111\u1eddi c\u1ee7a Borneo \u0111ang \u0111\u01b0\u1ee3c nu\u00f4i d\u01b0\u1ee1ng \u0111\u1ec3 t\u00ecm ki\u1ebfm nh\u1eefng t\u00e0i n\u0103ng c\u00f3 th\u1ec3 v\u01b0\u01a1n t\u1ea7m th\u1ebf gi\u1edbi.<\/p>\n<p>== C\u00e1c C\u00e2u L\u1ea1c B\u1ed9 B\u00f3ng \u0110\u00e1 N\u1ed5i B\u1eadt T\u1ea1i Borneo ==<\/p>\n<p>T\u1ea1i Malaysia, Sarawak United FC v\u00e0 Sabah FC l\u00e0 hai \u0111\u1ea1i di\u1ec7n l\u00e2u \u0111\u1eddi nh\u1ea5t c\u1ee7a b\u00f3ng \u0111\u00e1 Borneo trong gi\u1ea3i Malaysia Super League v\u00e0 Malaysia Premier League. Brunei DPMM FC l\u00e0 c\u00e2u l\u1ea1c b\u1ed9 chuy\u00ean nghi\u1ec7p duy nh\u1ea5t c\u1ee7a Brunei, t\u1eebng thi \u0111\u1ea5u v\u1edbi t\u01b0 c\u00e1ch \u0111\u1ed9i kh\u00e1ch t\u1ea1i Singapore tr\u01b0\u1edbc khi r\u00fat lui kh\u1ecfi gi\u1ea3i \u0111\u1ea5u n\u00e0y. T\u1ea1i Indonesia, c\u00e1c c\u00e2u l\u1ea1c b\u1ed9 \u0111\u1ebfn t\u1eeb Kalimantan nh\u01b0 Borneo FC (d\u1ef1a t\u1ea1i Samarinda) v\u00e0 Persikabo 1973 (d\u1ef1a t\u1ea1i Jakarta nh\u01b0ng mang b\u1ea3n s\u1eafc Kalimantan) \u0111ang ng\u00e0y c\u00e0ng ph\u00e1t tri\u1ec3n m\u1ea1nh m\u1ebd. Borneo FC v\u1edbi bi\u1ec7t danh &#8220;Pesut Etam&#8221; (C\u00e1 heo) \u0111\u00e3 c\u00f3 nh\u1eefng b\u01b0\u1edbc ti\u1ebfn \u0111\u00e1ng k\u1ec3 t\u1ea1i Shopee Liga 1 v\u00e0 tr\u1edf th\u00e0nh ni\u1ec1m t\u1ef1 h\u00e0o c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi h\u00e2m m<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>= Borneo \u2013 H\u00f2n \u0110\u1ea3o L\u1edbn Th\u1ee9 Ba Th\u1ebf Gi\u1edbi V\u00e0 Th\u1ebf V\u1eadn H\u1ed9i B\u00f3ng \u0110\u00e1 = == Gi\u1edbi thi\u1ec7u v\u1ec1 Borneo \u2013 H\u00f2n \u0110\u1ea3o C\u1ee7a Nh\u1eefng K\u1ef3 Quan ==&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-194","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-may-tinh-du-doan"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/novalinkphili.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/194","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/novalinkphili.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/novalinkphili.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/novalinkphili.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/novalinkphili.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=194"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/novalinkphili.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/194\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/novalinkphili.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=194"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/novalinkphili.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=194"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/novalinkphili.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=194"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}